F klavye ve Q klavye: farkları ve hangisini seçmelisiniz

İki düzen, kısaca

Türkiye’de iki Türkçe klavye düzeni kullanılır ve adlarını sol üst köşedeki ilk harften alır:

• Q klavye: İngilizce QWERTY düzeninin Türkçe harfler (Ğ, Ü, Ş, İ, Ö, Ç ve noktasız ı) eklenmiş hâlidir. Türkiye’de satılan bilgisayarların ve laptopların büyük çoğunluğu bu düzenle gelir.
• F klavye: doğrudan Türkçe için tasarlanmış düzendir. Türkçede sık geçen harfler, parmakların dinlendiği orta sıraya yerleştirilmiştir. Resmî yazışmalarda, daktilo ve klavye kurslarında ve hızlı yazma yarışmalarında yaygın olarak kullanılır.

Aynı fiziksel klavye, sistemde hangi düzen seçiliyse o harfleri yazar. Bu yüzden Q harfleri basılı bir laptopta F düzenini seçip on parmakla yazmak da mümkündür; tek sorun tuşların üstündeki harflerin artık gerçeği göstermemesidir.

Klavye hız testimiz iki düzenle de çalışır. Klavye seçiminden F klavye ya da Q klavye’yi seçtiğinizde test, o düzenin temel sırasını gösterir; sonuç hesabı aynıdır.

F klavyenin kısa tarihi

QWERTY düzeni 19. yüzyılda ABD’de İngilizce daktilolar için ortaya çıktı; Türkçe Q klavye, bu düzene Türkçe harflerin eklenmesiyle oluştu. Yani Q klavyenin harf yerleri Türkçeye göre değil, İngilizce daktilonun ihtiyaçlarına göre belirlendi.

F klavyenin hikâyesi 1950’lerde başlar:

• Daktilo öğretmeni İhsan Sıtkı Yener, Millî Eğitim Bakanlığı ile iş birliği içinde Türkçeye uygun bir klavye üzerinde çalıştı. Çalışmada Türkçedeki harflerin kullanım sıklıkları ve ardışık harf çiftleri incelendi; sık kullanılan harfler güçlü parmaklara ve orta sıraya verildi, iki elin yükü dengelendi.
• Ortaya çıkan düzen 20 Ekim 1955’te Bakanlıklararası Standardizasyon Komitesi tarafından onaylandı. Türkiye’deki daktiloların F düzenine dönüştürülmesi, 1963’te gümrük mevzuatına girmesi ve 1974’te Türk Standartları Enstitüsü (TSE) tarafından zorunlu standart olarak onaylanmasıyla pekişti (Vikipedi’nin aktardığı kaynaklara göre).
• Bilgisayar döneminde Q klavye yeniden öne geçti. Bunun üzerine 10 Aralık 2013 tarihli, 28847 sayılı Resmî Gazete’de yayımlanan 2013/13 sayılı Başbakanlık Genelgesi, kamu kurum ve kuruluşlarında TSE’nin TS 2117 standardına uygun F klavyeye kademeli geçişi istedi: yeni alınan bilgisayarlar F klavyeli olacak, kullanımdakiler 2017 sonuna kadar dönüştürülecekti. Genelge, eğitim içeriğini hazırlama görevini Millî Eğitim Bakanlığı’na verdi.

Yarışmalar

Türkiye, uluslararası hızlı yazma yarışmalarına (bugün Intersteno çatısı altında yapılanlar dahil) 1950’lerin sonundan beri katılıyor ve bu yarışmalarda F klavyeyle yazan Türk yarışmacılar çok sayıda dünya şampiyonluğu kazandı. Vikipedi, 1957’den bu yana F klavyeyle 25 rekor ve 59 dünya şampiyonluğu elde edildiğini aktarıyor; bu sayıları biz bağımsız olarak doğrulamadık. Türkiye’deki ulusal klavye yarışmalarında da F klavye yaygındır.

Farklar: harf yerleri, temel sıra, el dengesi

Temel sıra

• F klavye: U İ E A Ü T K M L Y Ş. İşaret parmakları A ve K üzerinde.
• Q klavye: A S D F G H J K L Ş İ. İşaret parmakları F ve J üzerinde.

F klavyenin orta sırasında Türkçenin en sık harflerinden a, e, i, k, l, m, t, u ve y bulunur. Q klavyenin orta sırasında ise Türkçede seyrek kullanılan harfler de vardır; sık geçen e, i (noktasız ı), r, n gibi harfler üst ve alt sıralara dağılmıştır. Sonuç: aynı Türkçe metni yazarken F klavyede parmaklar daha az yol yapar, ellerin yükü de daha dengelidir.

Diğer önemli farklar

• Noktasız ı ve noktalı i: Q klavyede I tuşu noktasız ı’yı, temel sıranın sonundaki İ tuşu i’yi yazar. F klavyede ı üst sırada sol işaret parmağının altındadır, i ise temel sırada sol yüzük parmağının altındadır.
• Q, W, X: Türkçede olmayan bu harfler F klavyede kenarlara, sağ serçe parmağına itilmiştir; Q klavyede ise en kolay yerlerdendir.
• Noktalama: F klavyede nokta ve virgül alt sıranın sağ ucundadır; Q klavyede nokta alt sırada, virgül temel sıranın sonundadır.
• İngilizce ve kod yazmak: Q klavye İngilizce QWERTY’ye çok benzediği için İngilizce metinde, kısayollarda (Ctrl + C, Ctrl + V gibi) ve programlamada daha tanıdık gelir. F klavyede de kısayollar çalışır ama harfler başka yerdedir.

Tam parmak haritaları 10 parmak klavye rehberimizde.

Hangisini seçmelisiniz?

Tek doğru cevap yok; ama şu sorular karar vermeyi kolaylaştırır:

• Hiç on parmak öğrenmediniz ve çoğunlukla Türkçe yazıyorsunuz: F klavye iyi bir seçimdir. Sıfırdan öğreneceğiniz için eski alışkanlığı bırakma maliyetiniz yok, düzen de Türkçeye göre yapılmıştır.
• Q klavyede zaten hızlı ve doğru yazıyorsunuz: geçiş birkaç haftalık bir yavaşlama demektir. Kazanç gerçek olabilir ama mevcut hızınız işinizi görüyorsa Q’da kalmak da mantıklıdır.
• Kamu kurumunda çalışıyor ya da çalışmaya hazırlanıyorsanız: 2013/13 sayılı genelge kamuda F klavyeyi öngördüğü için F’ye alışmak işe yarayabilir. Gireceğiniz sınavda hangi düzenin sunulacağını ya da seçilebileceğini resmî duyurudan kontrol edin.
• Çok İngilizce yazıyor ya da kod yazıyorsanız: Q klavye daha pratiktir; kısayollar ve semboller alıştığınız yerdedir.
• Klavye yarışmalarına katılmak istiyorsanız: Türkiye’de yarışma kültürü büyük ölçüde F klavye etrafında gelişmiştir.

İki düzeni de öğrenmek mümkündür, ama aynı dönemde ikisine birden çalışmak parmak hafızasını karıştırır. Önce birinde rahatlayın.

Windows, Mac ve telefonda düzeni değiştirme

Windows 11 ve 10

1. Başlat › Ayarlar › Saat ve dil › Dil ve bölge bölümünü açın.
2. Türkçe’nin yanındaki üç noktaya tıklayın ve Dil seçenekleri’ni seçin.
3. Klavyeler bölümünde, Yüklü klavyeler’in yanındaki Klavye ekle düğmesine tıklayın ve Türkçe F (ya da Türkçe Q) düzenini seçin.
4. Düzenler arasında görev çubuğundaki giriş dili simgesinden ya da Win + Space ile geçiş yapın.

Kullanmadığınız düzeni aynı yerden kaldırabilirsiniz; böylece kazara geçiş de olmaz.

Mac

1. Elma menüsü › Sistem Ayarları’nı seçin, kenar çubuğunda Klavye’ye tıklayın.
2. Metin Girişi’ne gidin, Düzenle’ye tıklayın, sonra + simgesine tıklayın.
3. Türkçe’yi bulun, Türkçe F (ya da Türkçe Q) giriş kaynağını seçin ve Ekle’ye tıklayın.
4. Menü çubuğundaki Giriş menüsünden düzenler arasında geçiş yapın.

Telefon ve tablet

Telefon klavyeleri ekranda çizildiği için harfler düzenle birlikte değişir. Gboard’da ya da Samsung Klavye’de Türkçe dil ayarlarına girip sunulan düzenlere bakın; F düzeni her klavye uygulamasında bulunmayabilir. Telefona bağladığınız fiziksel (Bluetooth ya da USB) klavyenin düzeni ise Android’de fiziksel klavye ayarlarından seçilir.

Fiziksel F klavye

F harfleri basılı bir klavye en kolay yoldur. Q harfli bir klavyede F düzeni kullanacaksanız tuş etiketleri yardımcı olur; ama on parmakla, bakmadan yazanlar için etiket şart değildir.

Düzen yanlış seçiliyse Ş yerine başka bir harf çıkar ya da harfler karışır; bu bir arıza değildir. Ayrıntılar laptop klavye tuşları çalışmıyor rehberinde.

F klavye hız testi ve Q klavye hız testi

Klavye hız testimizde iki düzen için de aynı ölçüm geçerlidir:

1. Süre seçin: 1, 3 ya da 5 dakika. Sınavlar ve iş başvuruları için 3 dakikalık klavye hız testi en yaygın olanıdır.
2. Metin türünü seçin: Kelimeler ya da Cümleler.
3. Klavye seçiminden F klavye ya da Q klavye’yi işaretleyin. Bu seçim yalnızca ekrandaki temel sıra ipucunu değiştirir; sisteminizde de aynı düzenin seçili olduğundan emin olun.
4. Yazmaya başlayın; süre ilk tuşla başlar.

Sonuçta net WPM, vuruş/dk, doğruluk ve doğru kelime sayılarını görürsünüz. Q’dan F’ye geçiyorsanız ilk günlerde düşük sayılar görmeniz normaldir; haftada bir aynı süre ve aynı metin türüyle ölçüm yaparak ilerlemenizi izleyin. Kişisel rekorlarınız yalnızca bu tarayıcıda saklanır ve hiçbir yere gönderilmez.

Katiplik sınavına hazırlanıyorsanız testteki Sınav modu 3 dakika ve en az 90 doğru kelime kuralını uygular; ayrıntılar 10 parmak klavye rehberinde. Sayıların anlamı için test sonuçlarını anlama rehberine de bakabilirsiniz.